Chuẩn bị trước khi bay du học Trung Quốc: giấy tờ, hành lý

Trước khi bay sang Trung Quốc nhập học kỳ Thu, học sinh chỉ cần làm xong ba nhóm việc: (1) gom đủ bộ giấy tờ bản gốc, (2) chuẩn bị hành lý đúng quy định hải quan, (3) nắm trước lịch trình 30 ngày đầu tiên. Mốc quan trọng nhất là 30 ngày: theo Điều 30 Luật Quản lý Xuất nhập cảnh Trung Quốc, người nước ngoài mang loại thị thực có ghi phải xin giấy phép cư trú sau khi nhập cảnh thì phải nộp hồ sơ tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của công an cấp huyện trở lên nơi dự định cư trú, trong vòng 30 ngày kể từ ngày nhập cảnh. Mốc thứ hai còn gấp hơn: theo Điều 39, người nước ngoài lưu trú tại nơi ở không phải khách sạn phải đăng ký tạm trú với công an sở tại trong vòng 24 giờ kể từ khi đến (một số khu vực nông thôn áp dụng mốc rộng hơn, tới 72 giờ).

Tháng 8 và tháng 9 là cao điểm bay nhập học. Mỗi mùa, đội ngũ tư vấn du học miễn phí ISL Education đều gặp lại đúng một nhóm sự cố: thiếu bản gốc JW202, giấy khám sức khỏe hết hiệu lực, hành lý bị giữ ở hải quan vì thực phẩm.

Giấy tờ bắt buộc mang theo khi nhập cảnh

Nguyên tắc chung: tất cả giấy tờ dưới đây phải mang bản gốc trong hành lý xách tay, không nhét vào vali ký gửi. Vali thất lạc là mất luôn cả thủ tục nhập học lẫn hồ sơ cư trú.

Danh mục chi tiết có thể khác nhau giữa các trường và các tỉnh thành, vì vậy vẫn phải đối chiếu với thông báo nhập học chính thức. Đội ngũ tư vấn ISL Education luôn dặn học sinh scan toàn bộ giấy tờ trên, lưu vào email cá nhân và một ổ lưu trữ đám mây trước ngày bay. Bản scan không thay được bản gốc, nhưng cứu được rất nhiều tình huống khi cần khai lại thông tin.

Việc phải làm ngay sau khi đến Trung Quốc

Ba mươi ngày nghe thì dài, nhưng trừ thời gian chờ khám sức khỏe, chờ trường ký xác nhận và chờ công an xử lý hồ sơ thì rất sát. Thứ tự hợp lý như sau.

• Đăng ký tạm trú trong 24 giờ. Khách sạn có nghĩa vụ khai báo tự động khi nhận phòng. Ký túc xá không được coi là khách sạn theo luật: trách nhiệm đăng ký thuộc về sinh viên hoặc bên cho ở, nhiều trường làm hộ nhưng học sinh vẫn phải chủ động lấy phiếu đăng ký tạm trú (临时住宿登记表) vì đây là giấy bắt buộc trong hồ sơ cư trú. Thuê nhà bên ngoài thì tự đăng ký, qua hệ thống trực tuyến của công an thành phố hoặc ra đồn công an cùng chủ nhà, kèm hộ chiếu và hợp đồng thuê.
• Nhập học, nhận thẻ sinh viên. Trường thu bản gốc JW202, thư mời, bằng cấp để đối chiếu, rồi cấp giấy giới thiệu cho bước xin giấy phép cư trú.
• Xác minh hoặc khám lại sức khỏe. Nếu đã khám tại Việt Nam đúng mẫu và còn trong hạn 6 tháng, thường chỉ cần mang bản gốc giấy khám cùng bản gốc các phiếu kết quả đến trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế của địa phương để đối chiếu và cấp giấy xác nhận. Thiếu hạng mục hoặc quá hạn thì phải khám lại tại Trung Quốc, tốn thêm chi phí và vài ngày chờ kết quả.
• Nộp hồ sơ xin giấy phép cư trú trong 30 ngày. Nộp tại phòng quản lý xuất nhập cảnh của công an cấp huyện trở lên nơi cư trú, gồm hộ chiếu, ảnh, phiếu tạm trú, giấy xác nhận sức khỏe, giấy giới thiệu của trường và mẫu đơn theo quy định. Theo Điều 30, cơ quan xuất nhập cảnh xét và ra quyết định trong vòng 15 ngày kể từ ngày nhận hồ sơ; hộ chiếu bị giữ trong thời gian đó.
• Mở tài khoản ngân hàng Trung Quốc. Cần hộ chiếu, thẻ sinh viên, số điện thoại Trung Quốc và thường là giấy phép cư trú hoặc giấy xác nhận của trường. Đây là điều kiện để nhận học bổng và đóng học phí kỳ sau.
• Đăng ký SIM chính chủ. Trung Quốc áp dụng chế độ đăng ký thực danh, phải ra cửa hàng nhà mạng với hộ chiếu bản gốc. Không mua SIM trôi nổi vì số không chính chủ sẽ không liên kết được ví điện tử và ngân hàng.

Thứ tự hay bị kẹt ở chỗ: mở tài khoản ngân hàng cần số điện thoại, mà đăng ký SIM lại cần giấy tờ trường. Vì vậy đội ngũ tư vấn ISL khuyên học sinh làm SIM ngay trong 1–2 ngày đầu, rồi mới đến ngân hàng.

Hành lý nên mang và không nên mang

Hải quan Trung Quốc rất nghiêm với nhóm thực phẩm tươi sống. Danh mục cấm và hạn chế được công bố trên trang của Tổng cục Hải quan Trung Quốc và các cơ quan đại diện ngoại giao; nên tra lại trước ngày bay vì danh mục có thể thay đổi.

Nên mang:

• Thuốc cá nhân đang dùng, còn nguyên vỏ hộp, kèm đơn thuốc và giấy chẩn đoán của bác sĩ (nên có bản dịch tiếng Anh hoặc tiếng Trung). Hải quan thông quan theo nguyên tắc tự dùng, số lượng hợp lý. Với thuốc gây nghiện và thuốc hướng thần nhóm I, chỉ được mang trong định mức tối đa của một đơn thuốc: dạng tiêm là một liều, dạng khác không quá 3 ngày dùng, dạng phóng thích chậm hoặc kéo dài không quá 7 ngày, phải xuất trình giấy chẩn đoán của cơ sở y tế cùng giấy tờ tùy thân và khai báo qua luồng đỏ. Thuốc phiện, morphine, heroin, cần sa và các chất ma túy khác bị cấm tuyệt đối. Danh mục hoạt chất bị kiểm soát khác nhau giữa các nước, nên tra lại từng hoạt chất trong đơn thuốc trước ngày bay.
• Kính cận dự phòng, đơn kính, tóm tắt bệnh án nếu có bệnh mạn tính.
• Ổ cắm chuyển đổi và ổ nối dài. Trung Quốc dùng điện 220V, phích cắm phổ biến là chân dẹt, thiết bị chân tròn của Việt Nam hay bị lỏng.
• Quần áo mùa đông nếu học ở phía Bắc (Bắc Kinh, Thiên Tân, Cáp Nhĩ Tân, Tây An lạnh sâu từ tháng 11).
• Sạc dự phòng để trong hành lý xách tay, vì pin lithium rời không được ký gửi và bị giới hạn dung lượng theo quy định hàng không.

Không nên mang:

• Trái cây tươi, rau củ, hạt giống, đất thuộc nhóm cấm nhập để bảo vệ kiểm dịch thực vật.
• Thịt và chế phẩm từ thịt (kể cả nấu chín, sấy khô, hút chân không), sữa và chế phẩm sữa chưa qua xử lý nhiệt, trứng và sản phẩm từ trứng chưa qua xử lý nhiệt. Đây là nhóm bị giữ và tiêu hủy nhiều nhất ở sân bay.
• Thực phẩm chức năng, đông dược số lượng lớn: phải khai báo, mang nhiều dễ bị coi là hàng thương mại.
• Ấn phẩm, thiết bị thuộc danh mục hạn chế; vũ khí, vật sắc nhọn, chất dễ cháy nổ.
• Đồ điện cồng kềnh như nồi cơm điện, máy sấy công suất lớn: mua tại Trung Quốc rẻ hơn và đúng chuẩn điện.

Đồ khô đóng gói công nghiệp không nhân thịt (bánh, kẹo, cà phê, mì chay) với số lượng hợp lý cho nhu cầu cá nhân thường được chấp nhận, nhưng vẫn nên khai báo nếu được hỏi.

Tiền bạc và thanh toán ở Trung Quốc

Nhân dân tệ và ngoại tệ được quản lý theo hai cơ chế khác nhau, đây là chỗ hay nhầm nhất.

Nếu số ngoại tệ mang ra không vượt quá số đã khai báo ở lần nhập cảnh gần nhất thì không phải xin giấy phép, nên tờ khai hải quan cần được giữ nguyên vẹn suốt khóa học. Đội ngũ tư vấn ISL khuyên học sinh mang lượng tiền mặt vừa đủ chi tiêu 2–4 tuần đầu (ăn uống, taxi, đồ ký túc, phí khám sức khỏe, phí làm giấy phép cư trú), phần còn lại chuyển khoản qua kênh chính thức sau khi đã mở tài khoản.

Về thanh toán hằng ngày, Trung Quốc gần như không dùng tiền mặt. Hiện Alipay và WeChat Pay đã cho phép người nước ngoài liên kết thẻ quốc tế (Visa, Mastercard, JCB) và xác minh bằng hộ chiếu, nên học sinh dùng được ngay từ ngày đầu. Tuy nhiên hai ví này áp hạn mức giao dịch và thu phí dịch vụ với giao dịch giá trị lớn khi dùng thẻ nước ngoài, nên về lâu dài vẫn cần tài khoản ngân hàng nội địa để đóng học phí, nhận học bổng và tránh phí. Vài lưu ý:

• Cài sẵn Alipay/WeChat và hoàn tất xác minh hộ chiếu trước khi bay.
• Có thẻ ngân hàng Trung Quốc rồi thì liên kết lại vào ví để chuyển sang thanh toán nội địa.
• Giữ một ít tiền mặt lẻ cho chợ nhỏ và xe buýt.
• Không nhờ người lạ chuyển tiền hộ hay cho mượn tài khoản: đây là rủi ro pháp lý nghiêm trọng với sinh viên quốc tế.

Lỗi học sinh hay mắc trong năm đầu

• Để bản gốc trong vali ký gửi. Vali chậm một ngày là lỡ luôn buổi nhập học.
• Nghĩ ký túc xá tự lo hết phần tạm trú. Ký túc xá không phải khách sạn theo luật, nhiều bạn đến lúc nộp hồ sơ cư trú mới phát hiện chưa có phiếu đăng ký tạm trú.
• Trì hoãn hồ sơ cư trú đến tuần cuối. Trường kín lịch mùa nhập học, khám sức khỏe cũng xếp hàng dài, trong khi cơ quan xuất nhập cảnh còn cần tới 15 ngày để xét. Quá hạn 30 ngày bị coi là cư trú bất hợp pháp, có thể bị phạt tiền và ảnh hưởng hồ sơ visa về sau.
• Đặt vé về thăm nhà quá sớm. Trong lúc chờ giấy phép cư trú, hộ chiếu đang bị giữ, không thể rời Trung Quốc.
• Khám sức khỏe sai mẫu hoặc quá hạn. Phải đúng mẫu dành cho người nước ngoài, đủ hạng mục xét nghiệm và còn trong hạn 6 tháng khi nộp.
• Đổi chỗ ở mà quên khai báo lại. Chuyển từ ký túc ra ngoài thuê nhà không đăng ký tạm trú mới là lỗi bị phạt phổ biến.
• Không mua bảo hiểm theo yêu cầu của trường. Phần lớn trường Trung Quốc bắt buộc sinh viên quốc tế mua gói bảo hiểm chỉ định, không chấp nhận bảo hiểm du lịch mua ở Việt Nam.

Các mốc thời gian nêu trên là quy định cấp trung ương, nhưng thành phần hồ sơ, lịch hẹn và cách nộp khác nhau giữa các tỉnh thành và các trường. Trước ngày bay, học sinh nên đối chiếu lại với thông báo nhập học chính thức của trường, phòng sinh viên quốc tế, thông tin trên campuschina.org, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh nơi học và website của Đại sứ quán, Lãnh sự quán Trung Quốc. Đội ngũ tư vấn ISL Education đồng hành cùng học sinh trong toàn bộ giai đoạn này, từ soát hồ sơ trước khi bay đến thủ tục 30 ngày đầu tại Trung Quốc.

Câu hỏi thường gặp

Sau khi nhập cảnh Trung Quốc bằng visa X1, phải xin giấy phép cư trú trong bao lâu?

Trong vòng 30 ngày kể từ ngày nhập cảnh. Điều 30 Luật Quản lý Xuất nhập cảnh Trung Quốc quy định: người nước ngoài mang loại thị thực có ghi phải xin giấy phép cư trú sau khi nhập cảnh thì nộp hồ sơ tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của công an cấp huyện trở lên nơi dự định cư trú, trong vòng 30 ngày kể từ ngày nhập cảnh; cơ quan này phải xét và ra quyết định trong vòng 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ. Quá hạn 30 ngày bị coi là cư trú bất hợp pháp, có thể bị phạt tiền và ảnh hưởng các lần xin thị thực sau. Visa X2 dùng cho khóa học từ 180 ngày trở xuống thường không phải chuyển đổi, lưu trú theo thời hạn ghi trên visa. Thành phần hồ sơ và lịch hẹn khác nhau giữa các tỉnh thành, cần đối chiếu với phòng sinh viên quốc tế của trường và cơ quan xuất nhập cảnh sở tại.

Đăng ký tạm trú với công an Trung Quốc trong bao nhiêu giờ và ai làm?

Trong vòng 24 giờ kể từ khi đến nơi ở, theo Điều 39 Luật Quản lý Xuất nhập cảnh (một số khu vực nông thôn áp dụng mốc rộng hơn, tới 72 giờ; các thành phố nơi 1,000+ trường đại học Trung Quốc đóng đều áp dụng 24 giờ). Khách sạn có nghĩa vụ khai báo tự động khi làm thủ tục nhận phòng. Ký túc xá không được coi là khách sạn theo luật: trách nhiệm đăng ký thuộc về sinh viên hoặc bên cho ở, nhiều trường làm hộ nhưng sinh viên vẫn phải chủ động lấy phiếu đăng ký tạm trú (临时住宿登记表) để nộp kèm hồ sơ giấy phép cư trú. Thuê nhà bên ngoài thì tự đăng ký, qua hệ thống trực tuyến của công an thành phố hoặc ra đồn công an cùng chủ nhà, kèm hộ chiếu và hợp đồng thuê. Mỗi lần đổi địa chỉ đều phải đăng ký lại.

Mang bao nhiêu tiền mặt vào Trung Quốc thì phải khai báo hải quan?

Hai loại tiền áp dụng hai cơ chế khác nhau. Nhân dân tệ tiền mặt có hạn mức cứng 20.000 CNY mỗi người mỗi lượt, theo Thông báo số 18 năm 2004 của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, áp dụng cho cả nhập cảnh và xuất cảnh; mang vượt phải khai báo và phần vượt bị hải quan buộc trả về, không phải cứ khai là được mang vào. Ngoại tệ tiền mặt khi nhập cảnh không có trần, nhưng vượt mức tương đương 5.000 USD thì phải khai báo bằng văn bản với hải quan. Khi xuất cảnh, mức tương đương trên 5.000 đến 10.000 USD cần Giấy phép mang ngoại tệ do ngân hàng được phép kinh doanh ngoại hối cấp, trên 10.000 USD cần giấy phép của chi nhánh Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước; nếu số mang ra không vượt quá số đã khai ở lần nhập cảnh gần nhất thì không cần xin giấy phép. Vì vậy phải giữ lại tờ khai hải quan có xác nhận.

Giấy khám sức khỏe khám ở Việt Nam có được Trung Quốc công nhận không?

Có, nếu khám đúng mẫu dành cho người nước ngoài (境外人员体格检查记录 / Physical Examination Record for Foreigner), đủ hạng mục bắt buộc, có chữ ký bác sĩ, dấu của cơ sở y tế và ảnh đóng dấu giáp lai, đồng thời còn hiệu lực. Giấy khám do cơ sở y tế nước ngoài cấp có giá trị 6 tháng kể từ ngày cấp và chỉ dùng cho thủ tục giấy phép cư trú diện du học. Hạng mục thường yêu cầu gồm nội khoa, tai mũi họng, răng hàm mặt, điện tâm đồ, X-quang ngực, siêu âm ổ bụng và các xét nghiệm cận lâm sàng. Sinh viên mang bản gốc giấy khám cùng bản gốc các phiếu kết quả xét nghiệm đến trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế tại địa phương để đối chiếu và xin giấy xác nhận. Thiếu hạng mục hoặc quá 6 tháng thì phải khám lại tại Trung Quốc trước khi nộp hồ sơ.